"Saya dah menang saman. Kenapa duit masih belum masuk?"

Selepas melalui proses perbicaraan, Mahkamah akhirnya memutuskan bahawa Defendan perlu membayar RM180,000 kepada Plaintif, berserta faedah dan kos.

Plaintif berasa lega. Baginya, kes itu sudah selesai.

Seminggu berlalu. Tiada bayaran diterima.

Sebulan kemudian, Defendan masih berdiam diri. Apabila dihubungi, Defendan hanya menjawab:

“Kalau nak duit, buatlah apa yang patut.”

Plaintif mula tertanya-tanya.

“Bukankah saya sudah menang? Adakah penghakiman Mahkamah ini sekadar sehelai kertas?”

Jawapannya: tidak.

Penghakiman memberikan hak yang boleh dikuatkuasakan. Namun, apabila pihak yang kalah enggan mematuhi penghakiman secara sukarela, pihak yang menang perlu memulakan proses penguatkuasaan yang sesuai.

1. Penghakiman menentukan siapa yang berhak. Penguatkuasaan pula mendapatkan pematuhan.

Selepas Mahkamah memberikan keputusan, penghakiman atau perintah tersebut perlu disempurnakan dan disampaikan kepada pihak yang kalah mengikut prosedur yang berkenaan.

Pihak yang diperintahkan membayar dikenali sebagai penghutang penghakiman. Pihak yang berhak menerima bayaran pula ialah pemiutang penghakiman.

Jika penghutang penghakiman membayar, tiada tindakan lanjut diperlukan.

Jika dia enggan atau gagal membayar, sistem undang-undang menyediakan beberapa kaedah penguatkuasaan. Antaranya ialah Saman Penghutang Penghakiman, Writ Penyitaan dan Penjualan serta prosiding garnisi.

Proses ini bukan perbicaraan semula untuk membuktikan tuntutan asal. Liabiliti telah diputuskan melalui penghakiman. Fokus seterusnya ialah bagaimana perintah tersebut boleh dilaksanakan terhadap penghutang penghakiman dan asetnya.

2. Mula-mula, kenal pasti siapa sebenarnya yang diperintahkan membayar.

Katakan penghakiman diperoleh terhadap ABC Trading Sdn. Bhd.

Ini tidak bermaksud rumah, kereta atau akaun bank peribadi pengarah syarikat itu boleh terus disita.

Di bawah Akta Syarikat 2016, sebuah syarikat mempunyai keperibadian undang-undang yang berasingan daripada ahli atau pemegang sahamnya. Oleh itu, jika penghakiman hanya dibuat terhadap syarikat, penguatkuasaan pada asasnya hendaklah ditujukan terhadap aset milik syarikat tersebut.

Kedudukannya mungkin berbeza jika pengarah turut dinamakan sebagai pihak, telah memberikan jaminan peribadi atau terdapat asas undang-undang lain untuk mengenakan liabiliti terhadapnya.

Prinsip yang sama terpakai kepada individu. Penghakiman terhadap seseorang tidak membolehkan harta milik pasangan, ahli keluarga atau pihak ketiga diambil begitu sahaja.

Nama pemilik sebenar sesuatu aset perlu dipastikan sebelum tindakan penguatkuasaan dimulakan.

3. Saman Penghutang Penghakiman: “Apa aset dan kemampuan kewangan anda?”

Saman Penghutang Penghakiman boleh digunakan untuk mendapatkan maklumat mengenai aset dan kemampuan kewangan penghutang penghakiman.

Penghutang akan dipanggil hadir ke Mahkamah untuk menjawab soalan berkaitan pendapatan, akaun, harta dan keupayaannya membayar hutang penghakiman.

Selepas mempertimbangkan maklumat tersebut, Mahkamah boleh memerintahkan pembayaran dibuat secara sekali gus atau melalui ansuran.

Kaedah ini berguna apabila pemiutang belum mempunyai maklumat lengkap mengenai kedudukan kewangan penghutang.

Namun, perintah ansuran perlu dinilai secara realistik. Bayaran RM500 sebulan bagi hutang yang sangat besar mungkin tidak mencapai objektif pemiutang dalam tempoh yang munasabah. Pada masa yang sama, Mahkamah juga akan mempertimbangkan kemampuan sebenar penghutang.

Jika penghutang mengingkari perintah pembayaran, proses selanjutnya boleh diambil untuk memanggilnya menunjukkan sebab atas ketidakpatuhan tersebut.

Ini tidak bermaksud seseorang akan dipenjarakan secara automatik hanya kerana masih berhutang. Sebarang tindakan akibat ketidakpatuhan tertakluk pada prosedur, fakta kes dan keputusan Mahkamah.

4. Prosiding garnisi: wang penghutang berada di tangan pihak lain.

Prosiding garnisi boleh digunakan apabila pihak ketiga memegang atau berhutang wang kepada penghutang penghakiman.

Contoh yang paling biasa ialah wang di dalam akaun bank.

Melalui proses ini, pemiutang boleh memohon supaya wang yang berada di tangan pihak ketiga tersebut ditahan. Selepas syarat dan prosedur berkaitan dipenuhi, Mahkamah boleh mengarahkan wang itu dibayar kepada pemiutang bagi menjelaskan hutang penghakiman.

Prosiding ini lazimnya melibatkan dua peringkat. Pada peringkat awal, wang berkenaan ditahan daripada dilepaskan. Pada peringkat seterusnya, Mahkamah menentukan sama ada wang tersebut patut diserahkan kepada pemiutang penghakiman.

Walau bagaimanapun, perintah garnisi bukan jaminan bahawa jumlah penuh akan diperoleh.

Jika akaun itu kosong atau hanya mempunyai baki yang kecil ketika perintah berkuat kuasa, hasilnya juga mungkin kecil. Sebab itu, maklumat mengenai bank atau pihak ketiga yang berkaitan sangat penting.

Garnisi juga tidak terhad kepada situasi bank semata-mata. Bergantung pada fakta, ia boleh dipertimbangkan apabila terdapat pihak lain yang sememangnya berhutang wang kepada penghutang penghakiman.

5. Writ Penyitaan dan Penjualan: aset disita dan dijual melalui lelongan.

Jika penghutang mempunyai harta alih yang sesuai, pemiutang boleh mempertimbangkan Writ Penyitaan dan Penjualan.

Melalui writ ini, Mahkamah mengarahkan Syerif atau Bailif menyita aset milik penghutang penghakiman. Aset yang disita boleh dijual melalui lelongan, dan hasil jualan digunakan untuk menjelaskan jumlah penghakiman.

Namun, bukan semua barang yang ditemui di premis penghutang semestinya miliknya.

Peralatan mungkin disewa. Kenderaan mungkin masih tertakluk kepada pembiayaan. Mesin mungkin dimiliki oleh syarikat lain. Ahli keluarga atau pihak ketiga juga boleh mendakwa bahawa barang tertentu adalah milik mereka.

Pemilikan dan nilai aset perlu dipertimbangkan sebelum proses penyitaan dimulakan. Tidak banyak manfaat jika kos pelaksanaan tinggi tetapi aset yang boleh dijual mempunyai nilai yang rendah.

Bagi harta tak alih seperti tanah atau kepentingan lain seperti saham dan sekuriti, kaedah pelaksanaan lain juga mungkin tersedia. Kedudukan hak milik, sekatan, cagaran, keutamaan pihak lain dan nilai bersih aset perlu disemak terlebih dahulu.

6. Bagaimana pula dengan kebankrapan atau penggulungan syarikat?

Jika penghutang ialah seorang individu, prosiding kebankrapan mungkin boleh dipertimbangkan apabila syarat undang-undang dipenuhi.

Jika penghutang ialah sebuah syarikat, prosiding penggulungan mungkin menjadi salah satu pilihan dalam keadaan yang sesuai.

Namun, kedua-duanya bukan sekadar kaedah untuk “memaksa” seseorang membayar.

Prosiding insolvensi mempunyai tujuan dan kesan undang-undang yang lebih luas. Apabila seseorang diisytiharkan bankrap atau sebuah syarikat digulung, asetnya akan ditadbir dalam suatu proses yang turut melibatkan pemiutang lain.

Pemiutang yang memulakan proses itu tidak semestinya menerima bayaran penuh atau mendapat keutamaan mengatasi semua pihak lain. Jika aset penghutang tidak mencukupi, jumlah yang boleh dipulihkan mungkin hanya sebahagian daripada hutang.

Oleh itu, prosiding insolvensi perlu dinilai sebagai strategi berasingan. Ia tidak semestinya menjadi pilihan pertama bagi setiap penghakiman yang belum dibayar.

7. Kaedah yang paling keras bukan semestinya kaedah yang paling berkesan.

Bayangkan sebuah syarikat beroperasi dari premis sewaan. Semua kenderaan diperoleh melalui pembiayaan dan mesin pula disewa daripada syarikat lain.

Menghantar Bailif ke premis itu mungkin tidak menghasilkan aset yang boleh disita.

Sebaliknya, syarikat tersebut mungkin masih menerima bayaran bulanan yang besar daripada pelanggannya. Dalam keadaan itu, prosiding terhadap wang yang terhutang oleh pihak ketiga mungkin lebih praktikal.

Bagi penghutang individu yang mempunyai pendapatan tetap tetapi tidak memiliki aset bernilai tinggi, Saman Penghutang Penghakiman dan perintah bayaran ansuran mungkin lebih sesuai.

Kaedah penguatkuasaan sepatutnya dipilih berdasarkan maklumat, bukan semata-mata berdasarkan tekanan emosi selepas penghakiman tidak dipatuhi.

Dalam keadaan tertentu, lebih daripada satu kaedah boleh dipertimbangkan pada peringkat yang berlainan. Setiap kaedah mempunyai prosedur, kos dan risikonya sendiri.

8. Maklumat tentang aset sama penting dengan penghakiman itu sendiri.

Sebelum tindakan penguatkuasaan dimulakan, pemiutang sepatutnya mengumpulkan maklumat seperti:-

• nama penuh dan nombor pengenalan atau pendaftaran penghutang;

• alamat terkini atau tempat perniagaan;

• butiran akaun bank yang pernah digunakan;

• maklumat kenderaan, tanah atau premis;

• rekod syarikat dan kedudukan operasinya;

• nama pihak yang mungkin berhutang wang kepada penghutang; dan

• maklumat mengenai cagaran atau tuntutan pihak lain terhadap aset tersebut.

Maklumat ini membantu menentukan sama ada sesuatu tindakan mempunyai peluang pemulihan yang munasabah.

Ia juga menjelaskan mengapa analisis kebolehkutipan patut bermula sebelum saman difailkan. Pihak yang betul perlu dinamakan, jaminan perlu dikenal pasti dan dokumen transaksi perlu disimpan sejak awal.

9. Jangan tunggu terlalu lama selepas mendapat penghakiman.

Kedudukan kewangan penghutang boleh berubah.

Sebuah perniagaan yang masih aktif hari ini mungkin berhenti beroperasi beberapa bulan kemudian. Wang dalam akaun bank boleh dipindahkan. Aset boleh susut nilai atau menjadi tertakluk kepada tuntutan pemiutang lain.

Terdapat juga had masa dan keperluan prosedur tertentu bagi langkah penguatkuasaan. Dalam sesetengah keadaan, kebenaran Mahkamah mungkin diperlukan jika pelaksanaan hendak dibuat selepas tempoh tertentu.

Pemiutang sepatutnya mendapatkan nasihat sebaik sahaja penghutang gagal mematuhi penghakiman, bukannya menunggu sehingga semua aset sukar dikesan.

10. Adakah penguatkuasaan menjamin wang akan diperoleh?

Tidak semestinya.

Undang-undang menyediakan cara untuk mengenal pasti, menahan, menyita atau merealisasikan aset. Undang-undang tidak boleh mewujudkan wang atau aset yang memang tidak dimiliki oleh penghutang.

Jika penghutang benar-benar tidak mempunyai aset atau pendapatan yang boleh digunakan untuk membayar, penghakiman mungkin kekal belum dijelaskan sepenuhnya.

Namun, adalah terlalu awal untuk menganggap sesuatu keputusan sebagai “penghakiman atas kertas” tanpa terlebih dahulu menilai kedudukan penghutang dan pilihan penguatkuasaan yang tersedia.

Menang kes ialah satu peringkat.

Memilih kaedah yang betul untuk melaksanakan penghakiman ialah peringkat yang seterusnya.