"Polis sudah saman pemandu itu. Maknanya saya pasti menang?"

Seorang penunggang motosikal sedang melalui sebuah persimpangan apabila sebuah kereta keluar dari simpang dan melanggar motosikalnya.

Penunggang tersebut mengalami patah kaki, menjalani pembedahan dan tidak dapat bekerja selama beberapa bulan. Motosikalnya turut mengalami kerosakan teruk.

Selepas siasatan, pemandu kereta itu dikenakan saman trafik.

Mangsa membuat kesimpulan:

“Polis sudah saman dia. Jadi, kes saya sudah pasti menang.”

Pemandu kereta pula beranggapan:

“Saya ada insurans. Saya tak perlu buat apa-apa.”

Kedua-dua anggapan tersebut tidak semestinya tepat.

Saman trafik merupakan satu bukti yang relevan. Namun, tuntutan sivil akibat kemalangan jalan raya - yang sering disebut sebagai kes running down - masih perlu dinilai berdasarkan bagaimana kemalangan berlaku, siapa yang cuai, kecederaan yang dialami dan kerugian yang dapat dibuktikan.

1. Siasatan polis dan tuntutan sivil ialah dua proses yang berbeza

Siasatan polis bertujuan menentukan sama ada mana-mana pengguna jalan raya telah melakukan kesalahan trafik.

Tuntutan sivil pula bertujuan menentukan siapa yang bertanggungjawab membayar pampasan atas kecederaan dan kerugian yang berlaku.

Saman, kompaun atau sabitan terhadap seseorang pemandu boleh menjadi bahan bukti yang penting. Namun, ia tidak semestinya mengikat Mahkamah Sivil untuk memutuskan bahawa pemandu itu menanggung 100% liabiliti.

Mahkamah masih boleh meneliti:-

• laporan polis semua pihak;

• lakaran kasar dan rajah tempat kejadian;

• gambar serta rakaman video;

• kedudukan dan kerosakan kenderaan;

• keadaan jalan dan isyarat lalu lintas;

• keterangan saksi;

• laporan siasatan;

• cara setiap pihak memandu; dan

• keseluruhan keadaan sebelum pelanggaran berlaku.

Keputusan polis tidak menggantikan tugas Mahkamah untuk menentukan liabiliti sivil.

Begitu juga, seseorang yang tidak dikenakan saman trafik tidak semestinya bebas sepenuhnya daripada kecuaian dalam tuntutan sivil.

2. Siapa yang cuai?

Dalam tuntutan kemalangan jalan raya, pihak yang menuntut perlu membuktikan bahawa pihak satu lagi gagal mengambil langkah berhati-hati yang munasabah dan kegagalan tersebut menyebabkan kemalangan serta kerugian.

Antara persoalan yang lazim dipertimbangkan ialah:-

• Siapakah yang mempunyai laluan utama?

• Adakah kenderaan keluar dari simpang tanpa memastikan keadaan selamat?

• Adakah lampu isyarat dipatuhi?

• Adakah pemandu memandu terlalu laju bagi keadaan jalan ketika itu?

• Adakah jarak yang selamat dikekalkan?

• Adakah penunggang motosikal memotong di tempat yang berbahaya?

• Adakah lampu, brek atau isyarat kenderaan digunakan dengan betul?

• Adakah mana-mana pihak mempunyai peluang munasabah untuk mengelakkan pelanggaran?

Jenis kenderaan tidak menentukan liabiliti secara automatik.

Pemandu kereta tidak semestinya sentiasa bersalah apabila melanggar motosikal. Penunggang motosikal juga tidak semestinya dipersalahkan hanya kerana berada di antara lorong.

Penilaian dibuat berdasarkan perbuatan setiap pihak dalam keadaan sebenar kemalangan.

3. Boleh kedua-dua pihak didapati cuai?

Boleh.

Mahkamah mungkin mendapati bahawa kemalangan berlaku akibat kecuaian kedua-dua pihak.

Sebagai contoh, sebuah kereta mungkin keluar dari simpang tanpa memberi laluan. Pada masa yang sama, motosikal yang menghampiri persimpangan mungkin dipandu pada kelajuan yang tidak sesuai atau tanpa lampu pada waktu malam.

Dalam keadaan tersebut, Mahkamah boleh membahagikan liabiliti mengikut tahap tanggungjawab setiap pihak.

Jika mangsa didapati bertanggungjawab sebanyak 20% terhadap kemalangan, pampasan yang sepatutnya diterimanya boleh dikurangkan sebanyak 20%.

Seksyen 12 Akta Undang-Undang Sivil 1956 memperuntukkan bahawa tuntutan tidak semestinya gagal hanya kerana mangsa turut bersalah. Sebaliknya, ganti rugi boleh dikurangkan pada kadar yang dianggap adil dan saksama berdasarkan bahagiannya dalam menyebabkan kerugian.

Oleh itu, persoalannya bukan semata-mata siapa yang menerima saman.

Persoalannya ialah sejauh mana perbuatan setiap pihak menyumbang kepada kemalangan.

4. Apa yang perlu dilakukan sebaik sahaja kemalangan berlaku?

Kes yang kuat boleh menjadi sukar jika bukti awal tidak dipelihara.

Jika keadaan fizikal dan keselamatan mengizinkan, ambil gambar atau rakaman video yang menunjukkan:-

• kedudukan asal kenderaan;

• kerosakan pada setiap bahagian kenderaan;

• kesan brek atau serpihan di atas jalan;

• lorong dan arah perjalanan;

• lampu isyarat serta papan tanda;

• keadaan cuaca dan pencahayaan;

• nombor pendaftaran kenderaan; dan

• keadaan keseluruhan tempat kejadian.

Dapatkan nama dan nombor telefon saksi yang benar-benar melihat kemalangan. Jangan bergantung pada andaian bahawa saksi akan kekal berada di tempat kejadian sehingga polis tiba.

Rakaman kamera papan pemuka atau dashcam perlu disalin dengan segera. Sesetengah peranti akan merakam semula dan memadam rakaman lama selepas beberapa hari.

Jika terdapat kamera premis, kedai, lebuh raya atau kediaman berhampiran, permintaan untuk menyimpan rakaman perlu dibuat secepat mungkin. Banyak rakaman CCTV disimpan untuk tempoh yang singkat sahaja.

Di bawah Seksyen 52 Akta Pengangkutan Jalan 1987, pemandu yang terlibat dalam kemalangan perlu membuat laporan di balai polis terdekat secepat yang munasabah dan, dalam apa jua keadaan, dalam tempoh 24 jam.

Laporan perlu menyatakan fakta yang diketahui oleh pelapor. Elakkan menokok tambah perkara yang tidak dilihat sendiri atau membuat kesimpulan yang tidak dapat disokong.

5. “Saya cedera sedikit sahaja. Tak perlu pergi hospital.”

Tidak semua kecederaan dapat dikenal pasti serta-merta.

Kesakitan pada leher, belakang, kepala atau tisu lembut mungkin menjadi lebih ketara selepas beberapa jam. Dalam kes yang lebih serius, kelewatan mendapatkan pemeriksaan boleh menjejaskan kesihatan dan menyukarkan penentuan sama ada kecederaan itu berpunca daripada kemalangan.

Dapatkan rawatan berdasarkan keperluan perubatan sebenar.

Simpan:-

• nota rawatan dan laporan perubatan;

• keputusan imbasan atau X-ray;

• surat kemasukan dan keluar hospital;

• sijil cuti sakit;

• resit ubat, rawatan dan fisioterapi;

• resit perjalanan bagi mendapatkan rawatan; dan

• rekod janji temu susulan.

Ikuti rawatan yang disyorkan secara munasabah. Jurang rawatan yang panjang tanpa penjelasan boleh menimbulkan persoalan tentang tahap kecederaan atau proses pemulihan.

Pada masa yang sama, jangan membesar-besarkan simptom. Laporan perubatan, pemeriksaan pakar dan aktiviti harian boleh digunakan untuk menilai sama ada aduan seseorang selaras dengan kecederaan yang didakwa.

6. Apakah pampasan yang boleh dituntut?

Pampasan tidak diberikan berdasarkan rasa simpati semata-mata.

Setiap jenis kerugian perlu dikenal pasti dan, jika boleh, disokong dengan dokumen.

Secara umum, tuntutan kecederaan diri boleh melibatkan:-

• kesakitan dan penderitaan;

• kehilangan keselesaan hidup;

• kos rawatan serta perubatan;

• kehilangan pendapatan;

• kos penjagaan atau bantuan;

• rawatan dan keperluan perubatan masa hadapan;

• kerosakan pada kenderaan atau barangan; dan

• kerugian lain yang mempunyai hubungan dengan kemalangan.

Ganti rugi am melibatkan kerugian yang tidak mempunyai nilai tepat sejak awal, seperti kesakitan akibat kecederaan, pembedahan, parut atau kehilangan fungsi anggota.

Ganti rugi khas pula melibatkan perbelanjaan atau kerugian yang boleh dihitung. Contohnya bil perubatan, kos membaiki kenderaan dan pendapatan yang telah hilang.

Resit dan penyata bank sahaja tidak semestinya mencukupi jika kaitannya dengan kemalangan tidak dapat dijelaskan. Setiap perbelanjaan perlu munasabah dan mempunyai hubungan dengan kecederaan atau kerosakan yang dituntut.

7. Bagaimana jika mangsa bekerja sendiri?

Tuntutan kehilangan pendapatan oleh seorang pekerja bergaji lazimnya boleh disokong dengan slip gaji, surat majikan, rekod KWSP dan penyata bank.

Bagi peniaga atau individu yang bekerja sendiri, pembuktian mungkin lebih mencabar.

Penyata umum seperti “saya biasanya memperoleh RM10,000 sebulan” belum tentu mencukupi.

Dokumen yang boleh membantu termasuk:-

• penyata bank perniagaan dan peribadi;

• invois serta resit;

• penyata cukai;

• akaun perniagaan;

• rekod tempahan;

• perjanjian atau pesanan pelanggan;

• penyata komisen; dan

• bukti kerja yang terpaksa dibatalkan.

Penurunan hasil perniagaan juga perlu dibezakan daripada kehilangan pendapatan peribadi.

Sebuah perniagaan mungkin terus menerima hasil walaupun pemiliknya tidak dapat bekerja. Sebaliknya, perniagaan mungkin perlu menggaji orang lain untuk menggantikan tugas pemilik tersebut.

Dokumen kewangan diperlukan untuk menunjukkan kerugian yang benar-benar berlaku.

8. “Saya sudah pulih. Kenapa perlu tunggu laporan pakar?”

Penyelesaian terlalu awal boleh menyebabkan kecederaan dinilai sebelum keadaan sebenar diketahui.

Sesetengah kecederaan pulih sepenuhnya. Ada yang meninggalkan parut, kesakitan berpanjangan, pergerakan terhad atau memerlukan pembedahan lanjut.

Laporan pakar boleh membantu menjelaskan:-

• jenis dan tahap kecederaan;

• rawatan yang telah diterima;

• tahap pemulihan;

• kecacatan atau kesan kekal;

• keperluan rawatan masa hadapan; dan

• kesan kecederaan terhadap pekerjaan serta kehidupan harian.

Tidak semua kes perlu menunggu bertahun-tahun. Namun, keputusan untuk menyelesaikan tuntutan patut dibuat selepas keadaan perubatan difahami dengan munasabah.

Jika mangsa menandatangani penyelesaian penuh dan muktamad, tuntutan lazimnya tidak boleh dibuka semula hanya kerana kecederaan kemudian menjadi lebih serius daripada jangkaan.

Baca kandungan surat tawaran dan dokumen pelepasan sebelum menandatangani.

9. Adakah syarikat insurans akan menguruskan semuanya?

Insurans memainkan peranan penting dalam tuntutan kemalangan jalan raya, tetapi kewujudan polisi tidak bermaksud pemandu boleh mengabaikan perkara tersebut.

Akta Pengangkutan Jalan 1987 mewajibkan perlindungan terhadap risiko pihak ketiga dalam keadaan yang ditetapkan dan mengandungi peruntukan mengenai tanggungjawab penanggung insurans untuk memenuhi penghakiman tertentu terhadap orang yang dilindungi, tertakluk kepada syarat undang-undang.

Seksyen 104 Akta yang sama turut mewajibkan pihak yang diinsuranskan memaklumkan penanggung insurans secepat mungkin tentang kejadian yang boleh menimbulkan tuntutan.

Oleh itu, jika anda ialah pemandu atau pemilik kenderaan yang menerima surat tuntutan, saman atau dokumen Mahkamah:-

• maklumkan kepada syarikat insurans dengan segera;

• serahkan semua dokumen yang diterima;

• simpan laporan polis, gambar dan rakaman;

• jangan mengabaikan tarikh akhir dalam dokumen Mahkamah;

• elakkan membuat pengakuan atau penyelesaian sendiri tanpa memahami kesannya; dan

• berikan kerjasama kepada peguam yang dilantik.

Kegagalan memberi notis atau mengendalikan dokumen dengan segera boleh menjejaskan kedudukan pembelaan dan perlindungan di bawah polisi.

Insurans juga tidak semestinya melindungi setiap jenis kerugian dalam setiap keadaan. Polisi, identiti pemandu, kegunaan kenderaan dan perlindungan yang berkuat kuasa pada tarikh kemalangan perlu disemak.

10. Apa yang berlaku jika terdapat lebih daripada dua kenderaan?

Kemalangan berantai memerlukan analisis yang lebih terperinci.

Kenderaan pertama mungkin berhenti secara mengejut. Kenderaan kedua mungkin sempat berhenti, tetapi ditolak oleh kenderaan ketiga. Sebuah motosikal pula mungkin melanggar serpihan dan terjatuh.

Dalam keadaan seperti ini, kerosakan pada bahagian belakang sebuah kenderaan tidak semestinya membuktikan bahawa pemandunya bertanggungjawab terhadap keseluruhan kemalangan.

Setiap pelanggaran, jarak, masa dan pergerakan perlu disusun secara kronologi.

Lebih daripada seorang pemandu mungkin dinamakan dalam tindakan. Mahkamah kemudian boleh menentukan bahagian tanggungjawab masing-masing berdasarkan bukti.

Jika pihak yang salah tidak dikenal pasti dengan betul sejak awal, mangsa mungkin menghadapi kesukaran mendapatkan pampasan sepenuhnya.

11. Bagaimana jika kenderaan melarikan diri atau tidak mempunyai insurans?

Catat nombor pendaftaran, jenis, warna dan arah kenderaan bergerak jika keadaan mengizinkan. Maklumat saksi dan rakaman kamera menjadi sangat penting.

Kemalangan yang melibatkan pemandu tidak dikenal pasti atau kenderaan tanpa perlindungan insurans tidak berjalan seperti tuntutan biasa.

Dalam keadaan tertentu yang melibatkan kecederaan tubuh badan, mungkin terdapat saluran khas melalui Motor Insurers’ Bureau of West Malaysia, tertakluk kepada syarat, bukti dan tempoh yang ditetapkan.

Nasihat perlu diperoleh segera kerana kelewatan mengenal pasti kenderaan, membuat laporan atau mengambil langkah yang diperlukan boleh menjejaskan tuntutan.

12. Apa pula jika kemalangan menyebabkan kematian?

Keluarga tidak seharusnya menganggap bahawa pampasan akan dibayar secara automatik hanya kerana kematian berlaku akibat kemalangan.

Tuntutan mungkin melibatkan hak tanggungan tertentu, kerugian kepada harta pusaka, perbelanjaan pengebumian dan ganti rugi lain yang dibenarkan undang-undang.

Siapa yang boleh memulakan tindakan, jenis tuntutan dan jumlah yang boleh dipertimbangkan bergantung pada hubungan dengan si mati, bukti pergantungan, pendapatan si mati, dokumen pentadbiran pusaka serta peruntukan undang-undang yang berkenaan.

Kes seperti ini perlu dinilai bersama dokumen keluarga, pendapatan dan pusaka si mati.

13. Jangan abaikan surat tuntutan atau saman Mahkamah.

Seorang mangsa perlu bertindak dalam tempoh yang dibenarkan undang-undang. Masa juga penting kerana rakaman boleh dipadam, saksi boleh berpindah dan ingatan mengenai kemalangan boleh semakin kabur.

Bagi pihak yang menerima tuntutan, mengabaikan dokumen Mahkamah boleh menyebabkan penghakiman ingkar dimasukkan tanpa pembelaan didengar.

Jangan tunggu sehingga tarikh pengurusan kes atau perbicaraan hampir tiba sebelum menyerahkan dokumen kepada syarikat insurans atau peguam.

Pada peringkat awal, pihak yang mengendalikan kes perlu menentukan:-

• versi kejadian setiap pihak;

• bukti yang masih tersedia;

• identiti pemandu dan pemilik kenderaan;

• kedudukan perlindungan insurans;

• kecederaan serta prognosis perubatan;

• kerugian yang boleh dibuktikan; dan

• sama ada penyelesaian munasabah boleh dicapai.

14. Kes kemalangan bukan sekadar mengenai siapa yang menerima saman.

Bagi mangsa, laporan polis yang memihak kepadanya ialah permulaan yang membantu, tetapi bukan keseluruhan kes.

Bagi pemandu yang dituntut, kewujudan insurans memberi perlindungan penting, tetapi tidak bermaksud surat, bukti dan proses Mahkamah boleh diabaikan.

Liabiliti perlu dibuktikan. Kecuaian bersama perlu dinilai. Kecederaan perlu disokong oleh laporan perubatan. Kerugian pula perlu dihitung dengan dokumen yang betul.

Kes yang diuruskan dari awal dengan bukti yang lengkap lebih mudah dinilai, dirunding dan, jika perlu, dibicarakan dengan jelas.