"Saya anak sulung. Jadi saya automatik jadi pentadbir pusaka?"

Selepas seorang bapa meninggal dunia tanpa meninggalkan wasiat, anak sulung mula menguruskan segala perkara berkaitan keluarga.

Dia mengumpulkan dokumen arwah, membayar bil rumah dan berhubung dengan bank. Apabila keluarga berbincang tentang pusaka, dia berkata:

“Saya anak sulung. Biar saya jadi pentadbir. Memang tanggungjawab saya.”

Adik-beradik yang lain tidak membantah pada mulanya. Mereka menyangka anak sulung sememangnya mempunyai hak utama untuk menguruskan pusaka.

Namun, apabila dokumen hendak ditandatangani, timbul persoalan lain.

Adakah anak sulung secara automatik menjadi pentadbir? Adakah pentadbir boleh membuat keputusan seorang diri? Adakah orang yang dilantik sebagai pentadbir akan mendapat bahagian pusaka yang lebih besar?

Jawapannya tidak semudah itu.

1. Anak sulung tidak menjadi pentadbir secara automatik

Kedudukan sebagai anak sulung mungkin membawa tanggungjawab tertentu dalam sesebuah keluarga, tetapi ia tidak dengan sendirinya memberikan kuasa undang-undang untuk mentadbir harta pusaka.

Kuasa untuk bertindak bagi pihak pusaka lazimnya perlu datang daripada suatu geran, perintah atau pelantikan yang dikeluarkan oleh pihak berkuasa yang mempunyai bidang kuasa.

Jika si mati meninggalkan wasiat yang sah dan menamakan seorang wasi, individu tersebut biasanya akan memohon Geran Probet bagi membolehkannya melaksanakan wasiat.

Jika tiada wasiat, seseorang yang berkepentingan boleh memohon untuk dilantik sebagai pentadbir. Permohonan tersebut boleh melibatkan pasangan, anak, ibu bapa atau pihak lain yang mempunyai kepentingan terhadap pusaka, bergantung pada keadaan dan saluran pentadbiran yang berkenaan.

JKPTG turut menyenaraikan waris seperti pasangan, anak serta ibu bapa antara pihak yang boleh membuat permohonan pembahagian pusaka kecil. Ini menunjukkan bahawa hak untuk memohon bukan terhad kepada anak sulung sahaja.

2. Menguruskan keluarga tidak sama dengan mempunyai kuasa mentadbir pusaka

Seseorang anak mungkin telah menggunakan wangnya sendiri untuk membayar cukai tanah, ansuran pembiayaan atau kos pembaikan rumah arwah.

Dia juga mungkin memegang geran, buku bank, kunci rumah dan dokumen penting yang lain.

Perkara tersebut tidak semestinya menjadikannya pentadbir yang sah.

Sebelum pelantikan rasmi diperoleh, institusi kewangan, pejabat tanah dan pihak ketiga lazimnya akan meminta dokumen yang membuktikan bahawa seseorang mempunyai kuasa untuk bertindak bagi pihak pusaka.

Hubungan kekeluargaan sahaja biasanya tidak mencukupi.

Itulah sebabnya ahli keluarga tidak seharusnya menjual, memindahkan, mengeluarkan atau membuat komitmen terhadap harta arwah hanya berdasarkan persetujuan secara lisan.

3. Pentadbir bukan pemilik kepada semua harta pusaka

Ini antara salah faham yang paling kerap berlaku.

Apabila seseorang dilantik sebagai pentadbir, harta pusaka tidak menjadi miliknya secara peribadi. Pelantikan tersebut memberinya kuasa dan tanggungjawab untuk menguruskan pusaka mengikut perintah, undang-undang dan hak semua pihak yang berkepentingan.

Tanggungjawab pentadbir lazimnya merangkumi:-

• Mengenal pasti dan mengumpulkan aset si mati.

• Menentukan hutang dan liabiliti yang perlu diselesaikan.

• Menjaga serta memelihara nilai harta pusaka.

• Menyimpan rekod wang yang diterima dan dibayar.

• Memohon persetujuan atau perintah yang diperlukan.

• Membahagikan baki pusaka kepada pihak yang berhak.

Pentadbir tidak boleh menggunakan wang pusaka seperti wangnya sendiri. Dia juga tidak boleh memindahkan aset kepada dirinya atau pihak tertentu tanpa asas dan dokumentasi yang sewajarnya.

Sekiranya pentadbir merupakan salah seorang waris, dia masih perlu membezakan peranannya sebagai pentadbir daripada kedudukannya sebagai penerima pusaka.

4. Adakah pentadbir mendapat bahagian yang lebih besar?

Tidak semestinya.

Bahagian pusaka ditentukan berdasarkan wasiat yang sah, undang-undang pembahagian yang berkenaan atau perintah yang dikeluarkan - bukan berdasarkan siapa yang menjadi pentadbir.

Bagi pusaka orang Islam, pelantikan sebagai pentadbir tidak mengubah bahagian faraid seseorang.

Bagi pusaka bukan Islam yang tidak mempunyai wasiat, hak benefisiari pula ditentukan menurut undang-undang pembahagian yang terpakai.

Pentadbir mungkin boleh menuntut perbelanjaan munasabah yang benar-benar dikeluarkan bagi urusan pusaka, tertakluk pada bukti, kelulusan dan proses yang berkenaan. Namun, ini berbeza daripada menerima bahagian pusaka tambahan semata-mata kerana telah menguruskan fail tersebut.

Setiap bayaran atau tuntutan hendaklah direkodkan dengan teliti.

5. Siapakah yang patut dipilih sebagai pentadbir?

Keluarga tidak perlu memilih seseorang hanya berdasarkan umur atau susunan kelahiran.

Pertimbangkan sama ada calon tersebut:-

• Bersedia melaksanakan urusan sehingga selesai.

• Mempunyai masa untuk berhubung dengan pejabat, bank dan peguam.

• Boleh menyimpan rekod kewangan dengan baik.

• Mampu berkomunikasi secara telus dengan semua waris.

• Tidak mempunyai konflik kepentingan yang serius.

• Boleh membuat keputusan dengan tenang apabila berlaku perbezaan pendapat.

Pentadbiran pusaka boleh mengambil masa dan memerlukan pelbagai tindakan susulan. Seorang pentadbir perlu bersedia menjawab pertanyaan waris, mengesan aset, mendapatkan dokumen, menjelaskan liabiliti dan melaksanakan perintah pembahagian.

Pemilihan yang dibuat semata-mata untuk menjaga adat keluarga mungkin menimbulkan kesukaran jika individu tersebut sebenarnya tidak mempunyai masa atau tidak mahu menjalankan tanggungjawab berkenaan.

6. Bolehkah lebih daripada seorang pentadbir dilantik?

Dalam keadaan tertentu, pelantikan bersama boleh dipertimbangkan.

Sebagai contoh, keluarga mungkin mencadangkan seorang anak yang tinggal berhampiran dengan harta pusaka dan seorang lagi yang mahir menguruskan kewangan.

Pelantikan bersama boleh memberikan semak dan imbang. Namun, ia juga bermaksud pentadbir perlu bekerjasama dalam membuat keputusan dan menandatangani dokumen yang berkaitan.

Jika hubungan antara mereka tidak baik, pentadbiran boleh menjadi lebih perlahan.

Oleh itu, persoalannya bukan sekadar sama ada seorang atau beberapa orang perlu dilantik. Keluarga perlu menilai sama ada individu yang dicadangkan benar-benar boleh bekerjasama sehingga urusan selesai.

7. Bagaimana jika waris tidak bersetuju tentang calon pentadbir?

Ketidaksetujuan tidak semestinya bermaksud pusaka tidak boleh diuruskan selama-lamanya.

Setiap pihak perlu menjelaskan sebab mereka menyokong atau membantah seseorang calon. Kebimbangan mungkin timbul kerana calon tidak memberikan maklumat, mempunyai kepentingan dalam aset tertentu atau pernah menguruskan wang arwah tanpa rekod yang jelas.

Jika persetujuan tidak dapat dicapai, pihak berkuasa atau mahkamah yang mengendalikan permohonan boleh meneliti kedudukan pihak-pihak berdasarkan fakta, dokumen dan undang-undang yang terpakai.

Dalam keadaan tertentu, pelantikan bersama atau pelantikan pihak yang lebih neutral mungkin perlu dipertimbangkan.

Yang penting, bantahan hendaklah berdasarkan isu sebenar berkaitan pentadbiran pusaka, bukan sekadar perselisihan lama antara ahli keluarga.

8. Apakah yang perlu disediakan sebelum membuat permohonan?

Mulakan dengan mengumpulkan:-

• Sijil kematian.

• Kad pengenalan atau dokumen waris.

• Wasiat asal, jika ada.

• Geran atau dokumen pemilikan hartanah.

• Penyata bank, pelaburan dan pembiayaan.

• Maklumat kenderaan, saham dan aset perniagaan.

• Dokumen hutang serta liabiliti arwah.

• Senarai waris dan maklumat hubungan mereka.

Selepas jenis serta nilai harta dikenal pasti, barulah saluran permohonan dan dokumen yang diperlukan dapat ditentukan dengan lebih tepat.

Panduan JKPTG menerangkan proses asas permohonan dan pembahagian bagi pusaka kecil. Walau bagaimanapun, tidak semua pusaka melalui saluran yang sama.

Menjadi anak sulung mungkin membawa amanah moral dalam keluarga.

Namun, menjadi pentadbir ialah suatu tanggungjawab undang-undang yang memerlukan pelantikan, ketelusan dan akauntabiliti.

Pilihlah pentadbir berdasarkan keupayaannya menjaga kepentingan keseluruhan pusaka - bukan semata-mata berdasarkan siapa yang dilahirkan terlebih dahulu.