"Rakan kongsi mahu keluar. Tukar nama di SSM sahaja selesai?"

Dua sahabat menubuhkan sebuah syarikat beberapa tahun lalu.

Seorang memegang 60% saham. Seorang lagi memegang 40%. Kedua-duanya menjadi pengarah dan turut memberikan jaminan peribadi bagi pembiayaan syarikat.

Apabila hubungan mereka mula renggang, pemegang saham 40% bersetuju menjual sahamnya dengan harga RM300,000.

Mereka merekodkan persetujuan itu melalui WhatsApp.

“Bayar RM300,000. Lepas itu tukar nama dekat SSM. Selesai.”

Namun, beberapa perkara masih belum dibincangkan.

Syarikat berhutang RM120,000 kepada pemegang saham yang mahu keluar. Namanya masih terdapat dalam jaminan bank. Beliau juga mengawal akaun media sosial dan hubungan dengan beberapa pelanggan utama.

Keluar daripada syarikat bukan sekadar memadamkan satu nama daripada rekod.

1. Tentukan dahulu: keluar sebagai apa?

Seseorang boleh mempunyai beberapa kedudukan dalam syarikat pada masa yang sama.

Dia mungkin merupakan:-

• pemegang saham;

• pengarah;

• pekerja;

• pemberi pinjaman kepada syarikat;

• penjamin bagi pembiayaan syarikat;

• pemilik aset yang digunakan syarikat; atau

• pihak kepada perjanjian komersial dengan syarikat.

Menjual saham tidak secara automatik menamatkan semua kedudukan tersebut.

Seseorang boleh menjual keseluruhan sahamnya tetapi masih kekal sebagai pengarah. Dia juga boleh meletakkan jawatan sebagai pengarah tetapi masih memiliki saham.

Begitu juga, penjualan saham tidak dengan sendirinya menyelesaikan pinjaman pengarah atau membebaskannya daripada jaminan bank.

Setiap kapasiti perlu dikenal pasti dan diselesaikan secara berasingan.

2. Bolehkah saham dipindahkan hanya berdasarkan persetujuan WhatsApp?

Mesej WhatsApp mungkin menjadi bukti bahawa suatu persetujuan telah dibincangkan. Namun, pindah milik saham perlu dilaksanakan mengikut Akta Syarikat 2016, perlembagaan syarikat dan apa-apa perjanjian pemegang saham.

Seksyen 105 Akta Syarikat 2016 secara umum memperuntukkan bahawa pindah milik saham dibuat melalui instrumen pindah milik yang disempurnakan dan disetemkan serta dikemukakan kepada syarikat. Nama penerima pindahan kemudiannya perlu dimasukkan dalam daftar ahli mengikut proses yang berkenaan.

Harga telah dibayar tidak semestinya bermaksud pembeli sudah menjadi pemegang saham berdaftar.

Dokumentasi, kelulusan dan pendaftaran masih perlu diselesaikan.

3. Semak perlembagaan dan perjanjian pemegang saham terlebih dahulu

Saham syarikat persendirian mungkin tertakluk pada sekatan pindah milik.

Perlembagaan atau perjanjian pemegang saham boleh memberikan hak kepada pemegang saham sedia ada untuk membeli terlebih dahulu sebelum saham ditawarkan kepada pihak luar.

Dokumen tersebut juga mungkin menetapkan:-

• tatacara memberikan notis penjualan;

• tempoh menerima tawaran;

• kaedah menentukan harga;

• kelulusan lembaga pengarah;

• pihak yang dibenarkan menjadi pemegang saham;

• larangan pindah milik dalam tempoh tertentu;

• hak ikut serta atau tag-along; dan

• kewajipan menjual bersama atau drag-along.

Jika prosedur ini tidak dipatuhi, syarikat atau pemegang saham lain mungkin mempunyai asas untuk menolak atau mempertikaikan pindah milik tersebut.

Jangan menandatangani perjanjian dengan pembeli luar sebelum memastikan bahawa hak pihak sedia ada telah ditangani.

4. Bagaimana harga saham patut ditentukan?

Harga saham tidak semestinya sama dengan peratusan mudah daripada nilai aset syarikat.

Jika syarikat dianggarkan bernilai RM1 juta, ini tidak secara automatik bermaksud saham 40% bernilai tepat RM400,000.

Penilaian mungkin mengambil kira:-

• keuntungan dan aliran tunai;

• aset serta liabiliti;

• hutang bank;

• pinjaman daripada pemegang saham;

• pergantungan pada pelanggan tertentu;

• keupayaan syarikat membayar dividen;

• prospek perniagaan;

• kepentingan majoriti atau minoriti; dan

• sekatan terhadap penjualan saham.

Pihak-pihak perlu bersetuju sama ada harga itu berdasarkan nilai syarikat pada tarikh tertentu dan sama ada pelarasan akan dibuat jika kedudukan kewangan berubah sebelum penyempurnaan.

Jika pembayaran dibuat secara ansuran, perjanjian juga perlu menentukan bila saham akan dipindahkan dan apakah perlindungan penjual jika baki harga tidak dibayar.

5. Pinjaman pemegang saham bukan sebahagian daripada harga saham secara automatik

Pemegang saham mungkin pernah memasukkan wang ke dalam syarikat untuk modal kerja.

Jika wang tersebut direkodkan sebagai pinjaman, ia merupakan hutang syarikat yang berasingan daripada pemilikan saham.

Pihak-pihak perlu menentukan sama ada pinjaman itu akan:-

• dibayar sebelum penyempurnaan;

• dibayar secara ansuran selepas penyempurnaan;

• diserahkan kepada pembeli;

• ditukar menjadi saham;

• diketepikan; atau

• dimasukkan dalam pengiraan harga.

Jika perjanjian hanya menyebut “RM300,000 untuk keluar sepenuhnya”, pertikaian boleh berlaku kemudian tentang sama ada jumlah tersebut merangkumi baki pinjaman pengarah.

Penyata akaun perlu disemak dan penyelesaian pinjaman dinyatakan dengan jelas.

6. Meletakkan jawatan tidak membebaskan pengarah daripada jaminan bank

Ini antara risiko yang paling kerap terlepas pandang.

Seorang pengarah mungkin telah memberikan jaminan peribadi bagi pinjaman, overdraf, sewaan atau kemudahan syarikat.

Walaupun dia telah menjual saham dan meletakkan jawatan, jaminan itu boleh terus berkuat kuasa sehingga pihak bank atau pemiutang memberikan pelepasan bertulis.

Persetujuan antara penjual dan pembeli bahawa “pembeli akan ambil alih semua hutang” tidak semestinya mengikat bank.

Pelepasan mungkin memerlukan:-

• permohonan kepada bank;

• penilaian kredit semula;

• penjamin gantian;

• cagaran tambahan;

• pembiayaan semula; atau

• penyelesaian kemudahan sedia ada.

Jika pelepasan penting kepada penjual, ia patut dijadikan syarat penyempurnaan dan bukan janji yang akan diusahakan selepas saham dipindahkan.

7. Bagaimana dengan jawatan pengarah?

Penjual dan pembeli perlu bersetuju bila peletakan jawatan akan berkuat kuasa.

Jika pengarah meletakkan jawatan terlalu awal, dia mungkin kehilangan kawalan sebelum menerima harga penuh. Jika dia kekal terlalu lama, dia mungkin terus terlibat dalam keputusan syarikat selepas tidak lagi mempunyai kepentingan komersial.

Penyempurnaan biasanya perlu menyelaras:-

• pembayaran harga;

• pindah milik saham;

• peletakan jawatan pengarah lama;

• pelantikan pengarah baharu;

• pertukaran penandatangan bank;

• penyerahan rekod dan aset; dan

• kemas kini daftar serta maklumat korporat.

Peletakan jawatan juga tidak memadamkan tanggungjawab terhadap tindakan yang dibuat ketika seseorang masih menjadi pengarah.

8. Siapa mengawal operasi selepas penjual keluar?

Sebuah perniagaan mungkin bergantung pada individu yang mahu keluar.

Beliau mungkin memegang:-

• kata laluan perbankan;

• akses kepada sistem perakaunan;

• domain dan laman sesawang;

• akaun media sosial;

• fail pelanggan;

• lesen perisian;

• hubungan dengan pembekal;

• nombor telefon perniagaan; atau

• pengetahuan teknikal yang belum didokumentasikan.

Perjanjian keluar perlu menyediakan aturan penyerahan yang praktikal.

Jika penjual perlu membantu dalam tempoh peralihan, skop tugas, tempoh, bayaran dan had tanggungjawabnya perlu ditetapkan.

Tanpa pelan penyerahan, pindah milik saham mungkin selesai tetapi operasi syarikat terganggu pada keesokan harinya.

9. Adakah penjual masih boleh bersaing dengan syarikat?

Pembeli mungkin mahu menghalang penjual daripada membuka perniagaan yang sama atau membawa pelanggan dan pekerja bersamanya.

Klausa kerahsiaan, larangan mendapatkan pelanggan dan sekatan tertentu boleh dipertimbangkan. Namun, kebolehkuatkuasaan sekatan perdagangan di Malaysia tertakluk pada undang-undang dan keadaan tertentu.

Jangan menganggap klausa yang terlalu luas akan berkuat kuasa hanya kerana kedua-dua pihak telah menandatanganinya.

Perlindungan perlu dirangka secara berhati-hati dengan mengambil kira maklumat sulit, rahsia perdagangan, harta intelek dan kepentingan sah syarikat.

Pada masa yang sama, penjual perlu memahami perkara yang masih tidak boleh digunakan atau didedahkan selepas keluar.

10. Perjanjian perlu menangani risiko sebelum dan selepas penyempurnaan

Suatu perjanjian jual beli saham boleh merangkumi:-

• saham yang dijual;

• harga dan kaedah pembayaran;

• syarat terdahulu;

• kedudukan pinjaman pemegang saham;

• waranti berkaitan syarikat dan saham;

• pendedahan tentang liabiliti;

• pelepasan jaminan;

• peletakan jawatan;

• penyelesaian akaun bersama;

• penyerahan aset dan akses;

• kerahsiaan;

• pengendalian tuntutan lama; dan

• pelepasan tuntutan antara pihak.

Pembeli juga perlu mengetahui apa yang sedang diambil alih. Membeli saham bermaksud memperoleh kepentingan dalam syarikat yang membawa sejarah aset, kontrak dan liabilitinya.

Penjual pula perlu memastikan bahawa setelah transaksi selesai, tidak ada obligasi peribadi yang tertinggal tanpa disedari.

11. Bagaimana jika mereka sudah tidak boleh berbincang?

Jika hubungan telah rosak, salah satu pihak tidak semestinya boleh memaksa pihak lain membeli atau menjual saham hanya kerana mereka tidak lagi mahu bekerjasama.

Hak setiap pihak bergantung pada perlembagaan, perjanjian pemegang saham, persetujuan terdahulu dan keadaan pengurusan syarikat.

Mungkin terdapat mekanisme keluar, penilaian bebas, hak membeli terlebih dahulu atau kaedah menyelesaikan kebuntuan.

Jika tiada mekanisme sedemikian, rundingan atau tindakan undang-undang lain mungkin perlu dipertimbangkan.

Jangan pindahkan wang atau mengubah rekod korporat secara sepihak ketika hak dan harga masih dipertikaikan.

12. Apakah rupa sebuah “clean exit”?

Sebuah pengunduran yang teratur sepatutnya menjawab perkara berikut:-

• Adakah harga saham telah dibayar sepenuhnya?

• Adakah pindah milik telah disempurnakan dan didaftarkan?

• Adakah pinjaman pemegang saham telah diselesaikan?

• Adakah penjual telah dilepaskan daripada jaminan?

• Adakah jawatan pengarah dan pekerjaan telah ditamatkan dengan betul?

• Adakah akses bank, sistem dan aset telah diserahkan?

• Adakah semua tuntutan antara pihak telah dikenal pasti?

• Adakah rekod syarikat telah dikemas kini?

Keluar daripada syarikat bukan satu borang. Ia ialah satu transaksi.

Jika setiap peranan dan obligasi tidak diselesaikan, seseorang mungkin sudah tiada namanya sebagai pengarah tetapi masih menanggung hutang, memegang saham atau berdepan tuntutan beberapa tahun kemudian.