"Pembiayaan Islam pun ada kadar keuntungan..."

“PEMBIAYAAN ISLAM PUN ADA KADAR KEUNTUNGAN. JADI APA BEZANYA DENGAN PINJAMAN KONVENSIONAL?”

Sebuah syarikat menerima dua tawaran untuk membiayai pembelian premis perniagaan.

Bank pertama menawarkan pinjaman konvensional sebanyak RM2 juta dengan faedah pada kadar tertentu.

Bank kedua menawarkan pembiayaan Islam bagi jumlah dan tempoh yang hampir sama. Dokumennya pula menyatakan kadar keuntungan, harga jualan bank dan beberapa transaksi komoditi.

Pemilik syarikat mula tertanya-tanya.

“Kalau kedua-duanya ada kadar dan bayaran bulanan, apa sebenarnya perbezaannya?”

Ada pula yang menyangka pembiayaan Islam mesti sentiasa lebih murah kerana tidak mengenakan faedah. Sebaliknya, ada yang menganggap perbezaannya hanya pada penggunaan istilah “keuntungan” menggantikan “faedah”.

Kedua-dua tanggapan tersebut tidak memberikan gambaran yang lengkap.

Perbezaan asas bukan sekadar pada nama kadar. Ia terletak pada struktur kontrak, cara obligasi kewangan diwujudkan dan prinsip yang mengawal transaksi tersebut.

1. Pinjaman konvensional bermula dengan pemberian wang

Dalam pinjaman konvensional, bank memberikan sejumlah wang kepada peminjam.

Peminjam kemudiannya bertanggungjawab membayar semula jumlah pokok bersama faedah mengikut terma yang dipersetujui.

Faedah boleh ditetapkan pada kadar tetap atau berubah berdasarkan suatu kadar rujukan bersama margin bank. Jika kadar rujukan berubah, jumlah bayaran atau kos keseluruhan pinjaman juga mungkin berubah.

Hubungan utamanya ialah antara pemberi pinjaman dengan peminjam. Wang diberikan sebagai hutang dan faedah dikenakan terhadap jumlah yang terhutang berdasarkan dokumen pinjaman.

2. Pembiayaan Islam perlu dibina melalui kontrak yang mematuhi Syariah

Pembiayaan Islam tidak sepatutnya distrukturkan sebagai pinjaman wang yang menghasilkan faedah.

Sebaliknya, obligasi pembayaran diwujudkan melalui kontrak yang diiktiraf Syariah. Bergantung pada produk dan tujuan pembiayaan, struktur tersebut boleh berasaskan jual beli, sewaan, perkongsian atau kontrak lain yang bersesuaian.

Antara struktur yang biasa digunakan ialah:-

• tawarruq atau commodity murabahah;

• murabahah;

• ijarah;

• musharakah mutanaqisah; dan

• struktur lain yang diluluskan bagi produk berkenaan.

Tidak semua pembiayaan Islam menggunakan struktur yang sama.

Dokumen perlu dibaca untuk mengenal pasti kontrak Syariah yang digunakan dan bagaimana transaksi tersebut menghasilkan dana atau membiayai pemerolehan aset.

Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013 menyediakan kerangka bagi pengawalseliaan institusi kewangan Islam serta pematuhan Syariah dalam operasi mereka.

3. Bagaimana pembiayaan tawarruq berfungsi?

Dalam struktur tawarruq, suatu siri transaksi jual beli komoditi digunakan untuk menyediakan dana kepada pelanggan.

Secara ringkas, bank memperoleh komoditi dan menjualnya kepada pelanggan pada harga jualan tertangguh yang merangkumi keuntungan. Komoditi tersebut kemudiannya dijual kepada pihak lain untuk menghasilkan tunai yang diperlukan oleh pelanggan.

Walaupun transaksi sering dilaksanakan secara elektronik dan dalam tempoh yang singkat, urutan jual beli, pemilikan komoditi dan dokumentasinya masih mempunyai kepentingan.

Majlis Penasihat Syariah Bank Negara Malaysia telah menegaskan, antara lain, bahawa transaksi jual beli dalam tawarruq perlu dilakukan mengikut urutan yang betul, aset mesti dapat dikenal pasti dan pemilikan serta risiko berkaitannya perlu disokong dengan dokumentasi atau rekod yang sesuai.

Ini menunjukkan bahawa transaksi komoditi bukan sekadar istilah yang dimasukkan ke dalam dokumen. Ia menjadi sebahagian daripada struktur yang mewujudkan obligasi pembiayaan.

4. Adakah pembiayaan Islam bermaksud bank tidak memperoleh keuntungan?

Tidak.

Pembiayaan Islam bukan pembiayaan percuma.

Bank masih menjalankan aktiviti komersial dan memperoleh pulangan melalui keuntungan, sewaan atau mekanisme lain yang dibenarkan di bawah struktur Syariah berkenaan.

Kadar keuntungan bagi sesuatu pembiayaan Islam juga boleh dipengaruhi oleh kadar rujukan pasaran. Oleh sebab itu, jumlah ansuran yang ditawarkan oleh bank Islam mungkin hampir sama dengan bayaran bagi pinjaman konvensional.

Penggunaan kadar rujukan yang sama atau hampir sama tidak semestinya menjadikan kedua-dua transaksi itu serupa dari sudut kontrak.

Kadar rujukan digunakan untuk menentukan harga pembiayaan. Asas undang-undang bagi obligasi tersebut masih bergantung pada struktur dan dokumen masing-masing.

5. Mengapa harga jualan bank kelihatan begitu tinggi?

Bagi sesetengah pembiayaan Islam berasaskan jual beli, dokumen mungkin menyatakan:-

• jumlah kemudahan;

• harga belian bank;

• kadar keuntungan efektif;

• kadar keuntungan siling; dan

• harga jualan bank.

Harga jualan bank boleh kelihatan jauh lebih tinggi daripada jumlah pembiayaan asal kerana ia mungkin dikira berdasarkan kadar keuntungan siling bagi keseluruhan tempoh pembiayaan.

Ini tidak semestinya bermaksud pelanggan akan membayar keseluruhan harga tersebut tanpa mengambil kira bayaran awal, kadar efektif atau rebat yang berkenaan.

Pelanggan perlu memahami bagaimana keuntungan sebenar dikira, bila kadar boleh berubah dan bagaimana ibra’ atau rebat akan digunakan.

Jangan membandingkan jumlah pinjaman konvensional dengan harga jualan pembiayaan Islam tanpa memahami kaedah pengiraan di sebalik kedua-duanya.

Perbandingan yang lebih berguna ialah:-

• jumlah sebenar yang akan dikeluarkan;

• kadar efektif semasa;

• ansuran bulanan;

• jumlah bayaran berdasarkan andaian kadar tertentu;

• kos dokumentasi dan sekuriti;

• kesan perubahan kadar; dan

• jumlah penyelesaian awal.

6. Adakah kadar pembiayaan Islam sentiasa tetap?

Tidak semestinya.

Sesetengah produk menawarkan kadar tetap, manakala yang lain menggunakan kadar keuntungan berubah.

Bagi pembiayaan berkadar berubah, kadar efektif boleh disemak apabila kadar rujukan berubah, tertakluk pada kadar siling dan terma dokumen.

Oleh itu, label “Islamic financing” tidak bermaksud jumlah ansuran akan kekal sama sepanjang tempoh pembiayaan.

Begitu juga, pinjaman konvensional tidak semestinya sentiasa berkadar berubah. Produk tertentu boleh menggunakan kadar tetap atau mekanisme penetapan kadar yang berlainan.

Pemilik perniagaan perlu memeriksa formula sebenar - bukan membuat andaian berdasarkan kategori produk sahaja.

7. Apakah yang berlaku jika pembiayaan diselesaikan lebih awal?

Bagi pinjaman konvensional, jumlah penyelesaian awal lazimnya merangkumi baki pokok, faedah terakru serta apa-apa caj atau kos yang dibenarkan oleh dokumen.

Sesetengah kemudahan mungkin mempunyai tempoh terkunci, fi penyelesaian awal atau kos pemecahan pembiayaan.

Bagi pembiayaan Islam berasaskan jual beli, harga jualan mungkin telah menetapkan obligasi tertangguh bagi keseluruhan tempoh. Namun, pelanggan lazimnya diberikan ibra’ terhadap keuntungan yang belum diperoleh apabila penyelesaian awal dibuat, tertakluk pada terma dan keperluan yang berkenaan.

Majlis Penasihat Syariah Bank Negara Malaysia telah memutuskan bahawa institusi perbankan Islam perlu memberikan ibra’ bagi penyelesaian awal pembiayaan berasaskan jual beli serta memasukkan mekanisme itu dalam dokumentasi pembiayaan.

Walau bagaimanapun, pelanggan masih perlu meminta penyata penyelesaian untuk mengetahui jumlah sebenar yang perlu dibayar.

Jangan mengira sendiri dengan hanya menolak jumlah ansuran yang telah dibayar daripada harga jualan bank.

8. Adakah kelewatan pembayaran tidak dikenakan caj dalam pembiayaan Islam?

Itu juga satu salah faham.

Pelanggan pembiayaan Islam tetap perlu membayar ansuran pada waktunya.

Dokumen boleh memperuntukkan caj pembayaran lewat berdasarkan mekanisme yang dibenarkan, termasuk konsep ta’widh atau pampasan dan, dalam keadaan yang dibenarkan, gharamah atau penalti.

Cara caj tersebut dikendalikan tidak semestinya sama dengan faedah ingkar dalam pinjaman konvensional. Namun, kelewatan pembayaran tetap mempunyai kesan kewangan dan undang-undang.

Kegagalan berterusan boleh mencetuskan peristiwa kemungkiran, mempercepatkan jumlah yang perlu dibayar dan membolehkan bank mengambil tindakan terhadap peminjam, penjamin atau aset yang dijadikan sekuriti.

Pembiayaan Islam tidak mengecualikan pelanggan daripada akibat kegagalan memenuhi obligasi kontraknya.

9. Adakah sekuriti bagi kedua-duanya berbeza?

Kedua-dua kemudahan boleh disokong oleh pakej sekuriti yang hampir sama.

Bergantung pada jenis pembiayaan, bank mungkin memerlukan:-

• cagaran berdaftar ke atas hartanah;

• debentur ke atas aset syarikat;

• penyerahan hak terhadap hasil kontrak atau sewaan;

• cagaran deposit;

• jaminan korporat; dan

• jaminan peribadi pengarah.

Struktur pembiayaan Islam tidak bermaksud hartanah atau aset yang dicagarkan tidak boleh dikuatkuasakan apabila berlaku kemungkiran.

Kaedah dokumentasi mungkin disesuaikan dengan kontrak Syariah yang digunakan, tetapi kesan komersial sekuriti masih perlu difahami dengan jelas.

Pemilik perniagaan perlu menyemak sama ada sekuriti itu menjamin satu kemudahan sahaja atau semua liabiliti kepada bank, serta bila sekuriti boleh dilepaskan.

10. Dokumentasi pembiayaan Islam mungkin melibatkan lebih banyak kontrak

Pinjaman konvensional lazimnya mempunyai perjanjian kemudahan bersama dokumen sekuriti.

Pembiayaan Islam boleh melibatkan dokumen tambahan bagi melaksanakan transaksi jual beli, pelantikan wakil, pembelian dan penjualan komoditi atau kontrak Syariah lain.

Bilangan dokumen yang lebih banyak tidak semestinya menunjukkan pembiayaan itu lebih berisiko. Ia mencerminkan struktur kontrak yang digunakan.

Namun, pelanggan masih perlu memahami:-

• dokumen yang mewujudkan hutang atau obligasi pembayaran;

• peranan bank dan pelanggan dalam setiap transaksi;

• bila pembiayaan dianggap telah dikeluarkan;

• jumlah yang perlu dibayar;

• sekuriti yang diberikan; dan

• hak bank sekiranya berlaku kemungkiran.

Tandatangan pada setiap dokumen mempunyai kesan tersendiri. Jangan menganggap semuanya sekadar borang pentadbiran.

11. Bagaimana dengan peristiwa kemungkiran?

Dalam kedua-dua jenis kemudahan, kemungkiran tidak semestinya terhad kepada kegagalan membayar ansuran.

Dokumen boleh menetapkan peristiwa kemungkiran seperti:-

• pelanggaran aku janji;

• maklumat yang tidak tepat;

• kegagalan mengemukakan laporan kewangan;

• pelupusan aset tanpa kebenaran;

• perubahan kawalan syarikat;

• insolvensi;

• kehilangan lesen penting; atau

• kemungkiran di bawah kemudahan lain.

Bank mungkin berhak menghentikan pengeluaran, membatalkan baki kemudahan, menuntut penyelesaian atau menguatkuasakan sekuriti.

Oleh itu, syarikat perlu membandingkan bukan sahaja kadar pembiayaan, tetapi juga kewajipan berterusan dan keadaan yang boleh membolehkan bank mengambil tindakan.

12. Jadi, yang mana lebih sesuai untuk syarikat?

Tiada satu jawapan yang sesuai untuk semua perniagaan.

Pemilihan tidak sepatutnya dibuat berdasarkan satu kadar atau jumlah ansuran sahaja.

Syarikat perlu mempertimbangkan:-

• tujuan pembiayaan;

• jumlah yang boleh digunakan;

• tempoh dan kaedah pengeluaran;

• kadar efektif dan kadar siling;

• kesan perubahan kadar;

• jumlah kos keseluruhan;

• aturan penyelesaian awal;

• pakej sekuriti;

• obligasi penjamin;

• syarat dan aku janji;

• fleksibiliti untuk pembiayaan semula; dan

• kesesuaian produk dengan aliran tunai perniagaan.

Bagi pembiayaan Islam, syarikat juga perlu memahami kontrak Syariah yang menjadi asas produk tersebut. Bagi pinjaman konvensional, formula faedah dan perubahan kadar perlu diperiksa dengan teliti.

Persoalan yang tepat bukan sekadar:

“Yang mana mempunyai ansuran paling rendah hari ini?”

Sebaliknya, tanyakan:

“Yang mana paling sesuai dengan operasi, aset dan rancangan syarikat sepanjang tempoh pembiayaan?”